Komunikat
Tłumacz stronę

Aby przetłumaczyć treść strony na inny język wybierz go z poniższej listy.

Jeśli chcesz się skontaktować z redaktorami kroniki wyślij wiadomość na: kontakt@kronikatalikowskich.com

Spis treści
Logowanie
ostatnia aktualizacja: 2009-11-29 16:01:25
Przejdź do komentarzy (0)
wielkość czcionki: A   A+   A++

Rozdział I

Herb Jachicz

Herb szlachecki rodu tatarskiego jałoirskiego „Jachicz” zwany także „Abrahimowicz”, „Araz”,„Czuchaj”.
Oprac.: Jerzy Marian Kopeć



SAGA_HERB_OPISY.jpg


Herb JACHICZ i jego przemiany.

rozdzial1_herb_Jachicz_3_herby_1.jpg
wiek XV
wiek XVI
wiek XVII



Znak heraldyczny domu szlacheckiego Talikowiczów wyprowadzającego swoje korzenie z rodu tatarskiego Talko ew. Talik lub Czalik, pochodzenia zawołżańskiego z ziemi kipczackich a należącego do rodu Jałoirów-Ałczynów i chorągwi tatarskiej Jałoirskiej, zajmującego czwarte miejsce w hierarchii starszyzny Tatarów osiedlających się po 1397 roku na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego, nosi nazwę /zawołanie/ JACHICZ.

Nie wiadomo kiedy ród tatarski Talko uznany został za równy miejscowej szlachcie litewskiej w okolicach nowego osiedlenia i zrównany w obowiązkach /służba wojenna/ i prawach /nabywania ziemi i dziedziczenia/ z innymi domami szlacheckimi. Tym samym kiedy tamga, rodowy własnościowy znak tatarski, stał się herbem rodu w rozumieniu zasad heraldyki europejskiej.

Nie jest również znany oryginalny opis herbu >Jachicz< określający barwy tarczy, znaczenie lub symbolikę godła, klejnot, koronę także ewentualną legendę herbową, również inne atrybuty heraldyczne. Rysunek herbu Talko, także Talik a potem Talikowiczów, i innych rodów tatarskich legitymujących się identycznym herbem lecz o innych zawołaniach, znany jest wyłącznie z kilku zachowanych odcisków pieczętnych na dokumentach kancelarii litewskich. Te odciski są z natury jednobarwne, niekiedy uszkodzone i trudno czytelne.

Kombinacje kresek, kółek, kropek na tamgach tatarskich nie można łączyć z jakimkolwiek konkretnym symbolem lub przedmiotem jak to ma miejsce w przypadku herbów europejskich. Tym samym, dziewiętnastowieczne spekulacje i interpretacje rysunkowe przypisujące znakom, np. kółku, znaczenie pierścienia, a geometrycznie ukształtowanym kreskom – niepełne strzemię lub podkowę, względnie nawet otwarty namiot, są błędne i nie mogą być przyjęte jako heraldyczny opis.

Ewentualnie można by domniemywać, iż tarcza herbowa mogłaby być barwy zielonej, co logicznie nawiązywałoby do koloru Proroka i wogóle barwy Islamu. Wówczas godło byłoby barwy srebrnej symbolizującej metal /w rys. jednobarwnym białej/ a półksiężyc zawsze złoty /żółty/.

Herb >Jachicz< prawdopodobnie w XVI w. a być może i w XVII, przechodził kilka przeobrażeń. Zmian dokonywali zapewne, jak to było w ówczesnym zwyczaju w Polsce i na Litwie, sami członkowie rodu, który przy dłużej ilości braci, poszukiwali sposobów odróżnienia poszczególnych gałęzi, względnie pozostając w służbie wojennej, chcieli podkreślić swe związki plemienne a nawet religijne. Stąd pojawił się na przełomie wieków odmienny Jachicz, noszący nazwę >Daukowicz<, inny bardzo podobny >Jachta< z półksiężycem nad górnym, poprzecznym ramieniem godła, co w ówczesnych warunkach społecznych można by uznać za udostojnienie herbu.

Prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII w. zarówno kółko jak półksiężyc, także pełne krótkie kreski i ich połówki, wyparte zostały z tarczy przez krzyże- łaciński lub prawosławny /herb Skarzewski/.

Herb Jachicz otrzymał w miejsce kółka krzyż łaciński wprowadzony dodatkowo w górne ramię i je przecinający. Dowodzi to, że wtedy ród Talko-Talikowiczów, lub któraś jego gałąź konwertowała z Islamu do kościoła rzymsko-katolickiego. Był to okres gdy wiele rodów tatarskich, lub tylko pojedyncze osoby, poddając się presji środowiska, zmieniało wyznanie co im i ich potomnym otwierało znacznie szerzej drogi awansu społecznego, drogi do zajmowania w państwie wyższych stanowisk i wchodzenia w kręgi ustosunkowanej warstwy wśród masy szlacheckiej.

Skąpość dowodów archiwalnych, lub niedostępność do nich, uniemożliwia dziś dokładniejsze prześledzenie dróg rodowych i przemiany godeł na tarczach herbowych. Stąd właściwe byłoby obecnie zachowanie przez ród uprawniony, w tym przypadku Talikowiczów, herbu Jachicz w kształcie najstarszym, więc bezpośrednio wiodącym się od tamgi tatarskiej. Wszelkie późniejsze, więc VII i XIX-to w. ozdobienia herbu mogłyby być ewentualnie stosowane tylko w bardzo ograniczonej formie np. przez dopuszczenie nad tarczą korony szlacheckiej.

Herby rodów o tatarskich pradawnych korzeniach, legitymujących się same z siebie swą starożytnością a zarazem orientalną innością i pięknem oryginalnego stylu, już same prezentują wysokie wartości i kilkuwieczne znakomite tradycje służby wojskowej i cywilnej dla Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Identycznym godłem jak Jachicz legitymowały się także inne rody tatarskie na Litwie. Nosiły one jednak zawsze inne nazwy, bądź były herbami „własnymi” nazywanymi tak jak ród. I tak:

  • Abrahimowicze, książęta herbu własnego – ród pochodzenia zawołżańskiego, sułtański z Kipczaku, potomkowie Turków-Saldżuków, w zaciągu jałoirskim, w Ziemi Grodzieńskiej, /Metryka Lit. Ks. Zap. VI/, odcisk pieczętny z 1591 r.;
  • Azarewicze, książęta h. Araz /w tłum. przypadek, nieszczęście, też zamiar, cel –pers./-ród poch. zawołżańskiego, z Kipczaku, w zaciągu najmańskim, w pow. oszmiańskim, odciski pieczętne w zbiorach L. Sulkiewicza;
  • Czuhajewicze, książenta h. Czuchaj = w 1500 już chrześcijanie, na Wołyniu i w Grodzieńskiem, w chorągwi ułańskiej, znana pieczęć herbowa na dokumencie kniazia Andrzejewicza z 1560 r. /liczne akta Lit./;
  • Jachicze vel Jakicze, książęta h. Jachicz /od im. Jan/ - ród zawołżański z gałęzi Jałoirów,wyst. w Metr. Lit. już w 1484, w chorągwi ułańskiej i jałoirskiej, w pow. mińskim;
  • Radkiewicze, h. Araz – ród zawołżański z gałęzi książąt Juszeńskich i w zaciągu juszeńskim, chrześcijanie już przed 1631 r., odcisk pieczęci z 1596 na dokumencie w sprawie sąsiedzkiej maj. Ponidze. W 1850 ród wylegitymowany przed deputacją wywodową kijowską z h. Tarnawa /srebrny krzyż w polu czerwonym i złoty półksiężyc/.
Nadto rody tatarskie legitymujące się herbem o rysunku podobnym:
  • Abrahimowicze – herbu własnego;
  • Danko- Dankiewicze – h. własnego, zawołżańscy, chor. juszeńskiej;
  • Daukowicze – h. własnego;
  • Kazimierscy – h. własnego i z identycznym Smoscy i Szemerdeniewic
  • Modzelewscy – h. własnego;
  • Terpiłowscy – h. własnego, przyd. Kantemir, w pow. mozyrskim na Wołyniu, wylegitymowani przed deputacją wywodową grodzieńską w 1805 /herb z toporem w bramie/;
  • Tochtomyszewicze – h. własnego.

Wobec zaginięcia wielu dokumentów, które zawsze znajdowały się w rękach prywatnych, nie istnieje możliwość bezbłędnego i pełni zgodnego z rzeczywistością odtworzenia tu wzmiankowanych herbów. Najczęściej i dziś istniejące rodziny, prawdopodobnie potomkowie tamtych rodów, mają niewielką świadomość swego pochodzenia a już w ogromnej większości nie znają nie tylko nazwy herbu ale i jego rysunku.

rozdzial1_herb_Jachicz_4_herby_1.jpg
 AABRAHIMOWICZ DAUKOWICZ
TERPIŁOWSKI
TOCHTOMYSZEWICZ


Herby szlacheckie rodzin pochodzenia tatarskiego wywodzące się z pierwotnej t a m g i rodu pochodzenia zawołżańskiego, z Kipczaku.

rozdzial1_herb_Jachicz_3_herby_2_1.jpg
 JACHTA KUTROWSKI
SKARZEWSKI


Herby tatarskie, których barwy nie są znane.



Bibliografia:

  • Piotr Borawski, Aleksander Dubiński: Tatarzy polscy – dzieje...; wyd. Iskry, Warszawa 1986,
  • Piotr Borawski, Witold Sienkiewicz: Chrystianizacja Tatarów w Wielkim Księstwie Litewskim; wyd. „Odrodzenie i Reformacja w Polsce; zeszyt XXXIV; Warszawa 1089,
  • Stanisław Dziadulewicz: Herbarz rodzin tatarskich w Polsce; wyd wł., Wilno 1929,
  • Jerzy M. Kopeć: Muślimowie – Tatarzy na ziemiach Polskich; kwartalnik „Herald” nr. 1 i 2, Kőln-Wrocław 1990,
  • Tadeusz Gaj: Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów; wyd. L&L, Gdańsk 2003.

Oprac.: Jerzy Marian Kopeć



przejdź do początku

Komentarze (0)


Jeszcze nikt nie skomentował tego rozdziału. Bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

UWAGA! Jeśli posiadasz konto w serwisie zaloguj się. Ułatwisz w ten sposób identyfikację oraz skrócisz czas oczekiwania na pojawienie się Twojego komentarza.

Jeśli chcesz się skontaktować z redaktorami kroniki napisz wiadomość na kontakt@kronikatalikowskich.com



Pozostało ci 2000 znaków


przejdź do początku